Nockchain là gì? Tìm hiểu về layer-1 kết hợp giữa bằng chứng ZK và tính toán AI

Nockchain là blockchain layer-1 sử dụng cơ chế Proof-of-Work cải tiến, có khả năng tối ưu hóa toàn bộ năng lực khai thác để tạo bằng chứng zero-knowledge cho từng khối. Đồng thời, Nockchain còn tích hợp quy trình xử lý phép nhân ma trận cho các mô hình AI, cho phép sức mạnh tính toán của thợ đào vừa đảm bảo an toàn mạng lưới vừa cung cấp kết quả suy luận AI thực tế. Hãy cùng Coin68 tìm hiểu về blockchain này trong bài viết dưới đây.

Nockchain là gì? Tìm hiểu về layer-1 kết hợp giữa bằng chứng ZK và tính toán AI

Nockchain là gì?

Nockchain là một nền tảng blockchain layer-1 vận hành dựa trên cơ chế Proof-of-Work (PoW) được cải tiến. Thay vì lãng phí tài nguyên vào các phép tính băm vô nghĩa, hệ thống chuyển hướng toàn bộ năng lượng khai thác sang việc khởi tạo và xác thực bằng chứng zero-knowledge (ZK), giúp chứng thực tính chính xác của phép tính mà không phải công khai thông tin hay tính toán lại từ đầu. Đồng thời, dự án còn thực thi các phép nhân ma trận tương thích với Pearl để chạy các mô hình ngôn ngữ lớn do người dùng yêu cầu.

Nockchain là gì?

Nockchain tập trung giải quyết hai bất cập cốt lõi của hạ tầng blockchain hiện tại:

• Sự lãng phí năng lượng của Proof-of-Work truyền thống: Dù mang lại cơ chế bảo mật cao, thợ đào lại tiêu tốn điện năng chỉ để tìm các giá trị băm ngẫu nhiên – những dữ liệu hoàn toàn bị vứt bỏ sau đó mà không sinh thêm bất kỳ giá trị thực tiễn nào.
  
  
• Hạn chế của mô hình máy ảo chia sẻ chung: Hầu hết các blockchain đều tích hợp toàn bộ ứng dụng vào chung một môi trường thực thi. Điều này bắt buộc mọi node phải xử lý toàn bộ trạng thái mạng, dẫn đến phí gas biến động thất thường và giới hạn khả năng mở rộng của ứng dụng.

Để khắc phục các vấn đề này, Nockchain áp dụng mô hình kiến trúc tối ưu, đó là giữ cho lớp thanh toán tinh gọn, chuyển quá trình thực thi ứng dụng ra ngoài chuỗi (off-chain) và chỉ gửi bằng chứng xác minh lên mạng lưới.

Sự đột phá của Nockchain đến từ việc hợp nhất ba đặc tính then chốt: kết hợp mức độ an ninh của Proof-of-Work kiểu Bitcoin, khả năng lập trình hợp đồng tự chủ cùng điều kiện chi tiêu linh hoạt của Ethereum, và ứng dụng công nghệ zero-knowledge làm lớp trung gian nhằm mở rộng tính riêng tư trong tương lai. Nền tảng kỹ thuật này vận hành dựa trên Nock, bộ lệnh tối giản dựa trên cấu trúc noun (cây nhị phân chứa các số nguyên không dấu), kết hợp cùng trình thực thi NockVM và ngôn ngữ Hoon để phát triển kernel cấp cao trước khi biên dịch về Nock.

Điểm nổi bật của Nockchain

Tạo bằng chứng hữu ích thay vì hàm băm

Chưa đầy một năm kể từ khi mainnet vào tháng 5/2025, Nockchain đã đạt cột mốc hơn 1 tỷ bằng chứng zero-knowledge. Hệ thống tối ưu hóa năng lượng khai thác của thợ đào bằng cách gắn mỗi khối hợp lệ với một bằng chứng xác minh độc lập, đồng thời dùng giá trị băm của chính bằng chứng đó để đo lường độ khó. Bên cạnh vai trò đồng thuận, hạ tầng tạo bằng chứng này còn được thương mại hóa dưới dạng sản phẩm và dịch vụ nhằm đáp ứng nhu cầu xác minh từ các ứng dụng bên ngoài.

Tích hợp tính toán AI bằng PoW 

Tính năng AI-PoW được giới thiệu trong bản nâng cấp Logos (tháng 8/2026) cho phép thợ đào vận hành các phép nhân ma trận dựa trên mô hình AI theo yêu cầu. Các kết quả tính toán chưa đủ điều kiện trúng thưởng đóng khối (jackpot) vẫn được lưu trữ để phục vụ nhu cầu suy luận thực tế. 

Sản phẩm của Nockchain

Compute Networks

Hệ thống vận hành dựa trên sự kết hợp của hai luồng tính toán song song, tạo nên sức mạnh cốt lõi cho toàn bộ mạng lưới:

• ZK-PoW: Biến quá trình tạo bằng chứng zero-knowledge thành một cuộc cạnh tranh tính toán giữa các miner.
  
  
• AI-PoW: Điều hướng năng lực tính toán này sang việc vận hành các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM), đáp ứng trực tiếp nhu cầu suy luận của người dùng.

Nhờ mô hình này, người dùng cuối nhận được kết quả xử lý dữ liệu chính xác, trong khi mạng lưới vẫn duy trì được độ bảo mật vững chắc thông qua cơ chế proof-of-work.

Bộ công cụ phát triển & NockApp

Nockchain cung cấp giải pháp toàn diện cho lập trình viên thông qua NockApp SDK v1 và Nockup, công cụ hỗ trợ khởi tạo cấu trúc dự án cùng quản lý phiên bản Hoon. Nhà phát triển có thể dễ dàng bắt đầu với các bộ mẫu (template) đa dạng như gRPC, HTTP server, oracle hay REPL. 

Để tối ưu hóa tốc độ xử lý mà vẫn đảm bảo tính chính xác theo đúng định nghĩa ban đầu, NockVM tích hợp cơ chế jets, cho phép thay thế các phép tính Nock phổ biến bằng các đoạn mã tối ưu riêng mà không ảnh hưởng đến khả năng kiểm chứng.

Ngoài ra, dự án mở rộng khả năng tích hợp qua hệ thống REST và gRPC API, giúp xây dựng ví, trình khám phá dữ liệu (explorer) hoặc công cụ phân tích mà không phải vận hành full node. Toàn bộ các tầng kiến trúc này đều nằm trong phạm vi xét thưởng của chương trình bug bounty.

Cơ chế hoạt động của Nockchain

Nockchain được chia ra làm 2 luồng tính toán: 

Tạo bằng chứng ZK

Công việc của thợ đào ở luồng này là chứng minh một phép tính Nock gắn với khối ứng viên. Quy trình diễn ra theo bốn bước:

1. Tạo đầu vào: Hệ thống tự động tạo chuỗi dữ liệu (subject) từ hash của khối trước và nonce ngẫu nhiên.
   
   
2. Kiểm tra: Xác nhận dữ liệu hợp lệ (các lá trong cây nhị phân phải là số nguyên).
   
   
3. Tạo bằng chứng: Thợ đào tạo bằng chứng STARK cho dữ liệu đó.
   
   
4. Xác nhận: So sánh hash bằng chứng với độ khó mạng. Nếu đạt, khối mới được tạo, còn nếu không, thợ đào đổi nonce và thử lại.

Giá trị then chốt của bài toán này nằm ở tính độc nhất của lời giải qua mỗi chu kỳ: thợ đào hoàn toàn không thể làm giả hay gian lận kết quả. Nhờ đó, những node khác trên mạng lưới dễ dàng kiểm chứng lại bằng chứng với thời gian và chi phí tối ưu hơn đáng kể so với việc phải thực thi lại từ đầu toàn bộ quy trình.

Chạy suy luận AI

Luồng AI-PoW diễn ra theo 6 bước đơn giản:

1. Nhận nhiệm vụ: Thợ đào đăng ký xử lý các phép tính AI theo yêu cầu của người dùng.
   
   
2. Xử lý tính toán: Máy đào chạy các phép nhân ma trận để phục vụ mô hình AI.
   
   
3. Tính điểm may mắn: Mỗi phần tính toán nhỏ được gán một giá trị ngẫu nhiên để xét thưởng.
   
   
4. Kiểm tra kết quả: Nếu đạt đủ điểm trúng thưởng, thợ đào sẽ tiến hành tạo chứng nhận.
   
   
5. Tạo bằng chứng: Tạo một bằng chứng m,ật mã (STARK) để xác nhận công việc đã làm.
   
   
6. Xác minh nhanh: Các node kiểm tra lại bằng chứng thay vì phải chạy lại toàn bộ phép tính AI.

Phương pháp này mở rộng từ mô hình Proof-of-Useful-Work (PoUW) dựa trên phép nhân ma trận. Đột phá lớn nhất nằm ở việc hiện thực hóa các phép tính này trong thực tế, trực tiếp phục vụ cho nhu cầu suy luận của AI.

Cơ chế chọn chuỗi và cân bằng độ khó đa làn

Do 2 luồng AI và ZK vận hành trên các dạng phần cứng riêng biệt với không gian mục tiêu khác nhau, giao thức Logos không so sánh trực tiếp độ khó của chúng mà giải quyết bằng cách áp dụng thuật toán ASERT riêng cho từng loại câu đố, sau đó quy đổi lượng công việc kỳ vọng của cả hai về một đơn vị công việc tích lũy chuẩn hóa chung. Consensus sẽ liên tục kiểm tra để bảo đảm mục tiêu và khối lượng công việc tích lũy khai báo trên khối trùng khớp tuyệt đối với kết quả tính toán.

Về mặt thông số thời gian, mục tiêu tạo khối được thiết lập như sau:

• Làn AI: Khoảng 500 giây/khối (~30% tổng số khối).
  
  
• Làn ZK: Khoảng 214 giây/khối (~70% tổng số khối).

Mô hình này duy trì nhịp tạo khối gộp toàn mạng ở mức xấp xỉ 150 giây.

Giống như đa phần các hệ thống proof-of-work truyền thống, Nockchain sử dụng cơ chế xác nhận theo xác suất thay vì mang lại tính hoàn tất (finality) tức thì. Mức độ an toàn của mỗi giao dịch sẽ gia tăng tương ứng với lượng công việc tích lũy thêm, trong đó mốc từ 3 đến 6 xác nhận khối thường được xem là ngưỡng hoàn tất an toàn trên thực tế.

Lộ trình phát triển của Nockchain

Lộ trình phát triển của Nockchain

Lộ trình phát triển chi tiết của Nockchain trong giai đoạn 2026 - 2027 được chia theo từng quý như sau:

• Quý 01/2026: Nâng cấp giao thức, cam kết chứng minh LMP, giảm phí giao dịch và tối ưu hóa hiệu suất lưu trữ dữ liệu.
  
  
• Quý 02/2026: Kích hoạt điều chỉnh độ khó ASERT (tháng 5/2026), triển khai Demand Paging (PMA) giúp giảm bộ nhớ node xuống 16GB và nâng cấp mạng lưới truyền tải giao dịch.
  
  
• Quý 03/2026: Ra mắt mạng lưới tính toán AI dựa trên cơ chế AI-PoW.
  
  
• Quý 04/2026: Triển khai Giao thức định tuyến suy luận hữu ích nhằm định hướng nhu cầu tính toán vào mạng lưới AI.
  
  
• Quý 01/2027: Hoàn thiện toàn bộ Nock ZKVM, hỗ trợ rút tiền qua cầu nối hai chiều với Base, ra mắt Opcode xác minh ZK và tính năng Forced Data Availability trên L1.
  
  
• Quý 02/2027: Phát hành ứng dụng Privacy Pool tuân theo chuẩn ShieldedCSV giúp bảo mật giao dịch kinh tế.
  
  
• Quý 03/2027: Ra mắt tiêu chuẩn token native và đặt nền móng cho các ứng dụng DeFi bảo mật.
  
  
• Quý 04/2027: Tích hợp chữ ký kháng máy tính lượng tử và mở thị trường tính toán ZK.

Tokenomics

Thông tin token

Tỷ lệ phân bổ và phát hành token

Toàn bộ token NOCK đều được đưa vào lưu thông thông qua hoạt động khai thác, hoàn toàn không áp dụng cơ chế đào trước (pre-mine) hay phân bổ sẵn cho đội ngũ phát triển. Tốc độ phát hành được thiết kế giảm dần theo thời gian cho tới khi chạm mức cung tối đa. Theo cơ chế từ bản nâng cấp Aletheia, phần thưởng khối được phân chia theo tỷ lệ:

• 80% dành cho thợ đào thông qua cơ chế proof-of-work. 
  
  
• 20% chuyển vào quỹ phát triển giao thức dưới sự giám sát độc lập của bốn tổ chức liên kết bao gồm: Nock Community Co., NockBox, SWPS và Lambda Collective.

Bên cạnh đó, thợ đào được hưởng trọn vẹn phí giao dịch, tức khoản phí tính theo dung lượng dữ liệu mã hóa thay vì khối lượng tính toán của ứng dụng. Để hạn chế áp lực xả token ngay khi vừa khởi tạo, toàn bộ giao dịch phát hành NOCK mới phải trải qua thời gian khóa (timelock) tối thiểu xấp xỉ 100 khối.

Token use case

Token NOCK được dùng để:

• Phí giao dịch: trả chi phí chuyển giá trị và gắn dữ liệu trên mạng.
  
  
• Phần thưởng khai thác: trả cho công việc hợp lệ ở cả hai làn ZK-PoW và AI-PoW.
  
  
• Tài sản neo cho ứng dụng: làm đơn vị thanh toán trong các NockApp, kèm note-data để ứng dụng mang thông tin theo giao dịch.
  
  
• Nguồn bù chi phí tính toán: phần thưởng khai thác có thể bù một phần chi phí phục vụ suy luận AI, theo hướng mô hình mà dự án công bố.

Đội ngũ và cấu trúc quản trị

Nockchain được khởi xướng và phát triển bởi Zorp Corp, công ty công nghệ có trụ sở tại Texas, do Logan Allen thành lập và đảm nhiệm vị trí CEO. Whitepaper của dự án do Logan Allen cùng Justin Murphy đồng biên soạn, bên cạnh các tài liệu kỹ thuật công bố từ năm 2023 với sự đóng góp từ đội ngũ nghiên cứu Zorp và các cộng sự như Brian Klatt, Philip Quirk, Assimakis Kattis và Yaseen Shaikh.

Vào ngày 20/07/2026, Zorp chính thức ngừng vận hành do không tìm được phương án duy trì hoạt động bền vững. Toàn bộ mã nguồn, tên miền và thương hiệu dự án đã được chuyển giao cho Nock Community Co., một tổ chức phi cổ phần đại diện cho thợ đào và cộng đồng. 

Cấu trúc quản trị multisig của mạng lưới hiện được đồng ký bởi 4 đơn vị độc lập: Nock Community Co., NockBox, Southwest Pool Supply Co. và Lambda Collective. Mô hình này đảm bảo quỹ giao thức lẫn cầu nối (bridge) không bị chi phối bởi bất kỳ bên đơn lẻ nào, đồng thời Nock Community Co. cũng không lưu giữ tài sản của người dùng.

Nhà đầu tư và gọi vốn

Nockchain đã huy động vốn qua hai giai đoạn:

• Vòng Pre-seed (2022): Chưa rõ số tiền đã huy động, dành riêng cho hoạt động nghiên cứu thuần túy.
  
  
• Vòng Seed (tháng 01/2024): Huy động 5 triệu USD từ Delphi Ventures, CMCC Global, North Island Ventures và một số quỹ đầu tư khác.

Hoạt động gọi vốn áp dụng cơ chế hợp đồng forward gắn liền với token, cho phép các nhà đầu tư nhận NOCK trích trực tiếp từ lượng token mà Zorp khai thác ở giai đoạn đầu, thay vì phân bổ từ nguồn cung khởi tạo sẵn.

Tổng kết

Trên đây là toàn bộ thông tin về dự án Nockchain, Coin68 hy vọng bạn đọc sẽ nắm được những thông tin cơ bản để hiểu rõ hơn về dự án và cách hoạt động. Chúc bạn có thêm nhiều kiến thức hữu ích!

Lưu ý: Thông tin trong bài viết mang tính chất cung cấp kiến thức và tổng hợp thông tin công khai về dự án, không phải lời khuyên đầu tư. Coin68 không chịu trách nhiệm với bất kỳ quyết định tài chính nào của bạn.