Vitalik: Ethereum sẽ không còn chỉ là một blockchain vào năm 2030. Ảnh: Decrypt
Đồng sáng lập Ethereum Vitalik Buterin vừa công bố tầm nhìn kỹ thuật đến năm 2030, thời điểm ông cho rằng khái niệm “blockchain” sẽ không còn đủ để mô tả cách Ethereum vận hành.
“Thực sự nó không còn chỉ là một blockchain nữa”, Buterin viết khi giới thiệu bài luận The cryptographic world computer. Thay vào đó, Ethereum sẽ kết hợp kiến trúc blockchain với các công nghệ mật mã hiện đại để phân chia công việc giữa nhiều thành phần, sau đó dùng bằng chứng toán học để xác nhận kết quả.
The cryptographic world computer:https://t.co/ueayODeUPo
— vitalik.eth (@VitalikButerin) September 27, 2026
My attempt to express in somewhat concise terms the true meaning of basically everything planned to happen to Ethereum starting from the fork after Hegota. It's really not just a blockchain anymore. It's a hybrid…
Tầm nhìn này nằm trong Lean Ethereum, kế hoạch kéo dài nhiều năm nhằm đại tu gần như toàn bộ những thành phần cốt lõi của giao thức. Buterin từng ví quy mô của quá trình này với The Merge năm 2022, khi Ethereum từ bỏ Proof-of-Work để chuyển sang Proof-of-Stake.
Hegotá mở đường cho cuộc đại tu
Cột mốc chuyển tiếp là Hegotá, bản nâng cấp dự kiến nối tiếp Glamsterdam và có thể lên mainnet vào quý II/2027.
Buterin cho rằng Hegotá nhiều khả năng sẽ là hard fork “bình thường” cuối cùng. Từ sau cột mốc này, Ethereum sẽ bước sang giai đoạn phức tạp hơn nhiều, xoay quanh STARK đệ quy, xác minh hình thức tự động, các thuật toán đồng thuận mới và mật mã kháng lượng tử.
Điểm chung của những công nghệ này là giảm lượng công việc mà từng node tự cán đáng song vẫn đảm bảo kết quả có thể được kiểm chứng.
Chẳng hạn, STARK cho phép một bên chứng minh phép tính là chính xác mà bên còn lại không cần chạy lại toàn bộ quá trình. STARK đệ quy tiến thêm một bước khi một bằng chứng có thể xác nhận nhiều bằng chứng khác, qua đó nén khối lượng tính toán lớn thành dữ liệu nhỏ hơn để kiểm tra.
Đây cũng là lý do Vitalik cho rằng Ethereum tương lai không còn đơn thuần vận hành theo logic blockchain truyền thống, mọi máy tính không nhất thiết phải biết và tự kiểm tra mọi thứ để cùng thống nhất về trạng thái của mạng.
Hegotá sẽ bắt đầu đưa triết lý này sâu hơn vào giao thức. Ethereum Foundation đã xem xét 62 đề xuất EIP cho bản nâng cấp, trong đó FOCIL (EIP-7805) được chọn làm một trong những thay đổi chủ đạo.
FOCIL phân tán quyền lựa chọn giao dịch cho nhiều validator, thay vì để một block builder nắm phần lớn quyền quyết định giao dịch nào xuất hiện trong block, từ đó hạn chế khả năng một thực thể đơn phương loại bỏ giao dịch hợp lệ và củng cố khả năng chống kiểm duyệt của Ethereum.
Ethereum Foundation đặt mục tiêu đến tháng 12/2029, toàn bộ L1 phải có khả năng kháng lượng tử trên ba lớp thực thi, đồng thuận và dữ liệu. Mốc thời gian được xây dựng trên giả định thận trọng rằng “Q-day” - thời điểm máy tính lượng tử đủ mạnh để đe dọa các hệ mật mã hiện nay - có thể xuất hiện từ năm 2030.
Nếu Glamsterdam được triển khai vào cuối năm 2026 và mục tiêu trên không thay đổi, Ethereum sẽ phải duy trì tốc độ nâng cấp rất nhanh trong 3 năm tiếp theo. Đây là giai đoạn Buterin kỳ vọng phần lớn nền móng của “Ethereum hậu blockchain” dần thành hình.
Ethereum muốn thay đổi cách blockchain xác minh giao dịch
Để giải thích Ethereum sẽ khác hiện nay ra sao, Buterin lấy chính whitepaper Bitcoin làm điểm đối chiếu và viết lại năm giả định nền tảng theo kiến trúc dự kiến vào năm 2030.
Thay đổi lớn nhất nằm ở cách mạng lưới xác minh dữ liệu. Trong mô hình blockchain truyền thống, các node tải dữ liệu và tự thực thi lại giao dịch để kiểm tra trạng thái mạng. Ethereum muốn giảm mạnh yêu cầu này - dữ liệu có thể được lấy mẫu, phép tính được thực hiện ở nơi khác, còn node chỉ cần kiểm tra bằng chứng mật mã để biết kết quả có chính xác hay không.
Một phần kiến trúc đó đã xuất hiện. PeerDAS, được triển khai cùng Fusaka vào tháng 12/2025, cho phép validator chỉ lấy mẫu dữ liệu blob thay vì tải toàn bộ. Buterin dự kiến nguyên tắc này cuối cùng có thể mở rộng sang cả nội dung block.
Cùng logic đó, hàng loạt chữ ký riêng lẻ cũng không nhất thiết phải được đưa lên blockchain. EIP-8288 đề xuất tổng hợp chúng bên ngoài, để mạng lưới cuối cùng chỉ cần xử lý một chữ ký chung cho mỗi block.
Cách tạo block cũng được phân tán hơn. Nếu blockchain ban đầu giả định một chủ thể tạo block, FOCIL cho phép nhiều validator cùng tham gia quyết định giao dịch nào phải được đưa vào. Trong khi đó, ZK-SNARK giúp xác minh giao dịch mà không cần công khai toàn bộ dữ liệu bên dưới.
Nếu mô hình này hoạt động như kỳ vọng, việc giảm tải cho từng node sẽ không phải đánh đổi bằng tốc độ. Buterin dự báo đến năm 2030, mỗi block có thể được tạo sau 4-8 giây và đạt trạng thái gần như không thể đảo ngược trong khoảng 8-32 giây.
Tuy nhiên, ông thừa nhận Ethereum L1 khó cạnh tranh với máy chủ tập trung về độ trễ. Tốc độ cao hơn sẽ đến từ các lớp hạ tầng xây dựng xung quanh mạng lưới.
Biến phi tập trung từ chi phí thành sức mạnh
Tầm nhìn trên cũng đảo ngược một quan niệm tồn tại lâu nay về blockchain đó là phi tập trung thường đồng nghĩa với hiệu suất thấp.
Trước đây, việc hàng nghìn máy tính cùng lưu dữ liệu và lặp lại phép tính được xem là cái giá phải trả để Ethereum không phụ thuộc vào một máy chủ trung tâm. Buterin cho rằng mật mã hiện đại có thể thay đổi bài toán này.
Thay vì bắt tất cả máy tính làm cùng một việc, mạng lưới có thể chia dữ liệu và khối lượng tính toán cho nhiều bên xử lý song song, sau đó dùng bằng chứng mật mã để kiểm tra kết quả. Khi đó, tính phi tập trung không chỉ phục vụ an toàn và chống kiểm duyệt mà trong một số trường hợp còn có thể giúp mở rộng năng lực xử lý.
Đây vốn là ý tưởng Ethereum từng theo đuổi từ những ngày đầu, nhưng công nghệ khi ấy chưa đủ mạnh để giải quyết. Theo Buterin, sự trưởng thành của STARK, SNARK và các hệ thống bằng chứng mật mã đang dần giải quyết nút thắt đó, trong khi chi phí tạo và xác minh bằng chứng tiếp tục giảm.
Dù vậy, bài toán khó nhất có thể lại nằm ở state - khối dữ liệu liên tục phình to chứa số dư tài khoản, thông tin hợp đồng thông minh và trạng thái của các ứng dụng. Buterin nhận định việc cho phép nhiều bên truy cập và xử lý song song lượng state khổng lồ thậm chí còn khó hơn tối ưu công nghệ bằng chứng không kiến thức.
Xa hơn nữa là indistinguishability obfuscation, công nghệ cho phép chương trình thực thi mà không để lộ logic bên trong và từng được Buterin gọi là “trùm cuối” của ngành mật mã. Song công nghệ này hiện vẫn quá xa để trở thành một phần của lộ trình thực tế.
Giá ETH chưa ghi nhận phản ứng đáng kể sau khi Vitalik công bố tầm nhìn mới. Tại thời điểm cập nhật ngày 28/09, đồng tiền mã hóa lớn thứ hai thị trường đang giao dịch quanh 2.650 USD, giảm gần 2% trong 24 giờ nhưng vẫn tăng hơn 8% trong tháng qua.
Biến động giá ETH trong 30 ngày gần nhất, ảnh chụp màn hình trên CoinGecko lúc 10:30 AM ngày 28/09/2026
Coin68 tổng hợp
